Sosyopat” terimi genellikle medya ve popüler kültürde gevşekçe kullanılır. Ancak bu kavram sıklıkla suçlular gibi psikopatlarla birleştirilse de ne bütün sosyopatlar şiddetlidir ne de sosyopati doktor veya psikolog tarafından geçerliliği kabul edilmiş bir durumdur.

Geçmişte, sosyopati bir psikopati biçimi veya yakın ilişkili bir durum olarak düşünülmüştür. Çağdaş tıp pratiğinde antisosyal kişilik bozukluğu, sosyopatiyle ilişkili özelliklerin en iyi şekilde karşılandığı bir tanıdır.

Sosyopatinin Kısa tarihi

“Sosyo” ön eki, 1880lerde ilk kez bilim ve tıp alanında kullanılmaya başlandı. Alman-Amerikalı psikiyatrist ve nörolog Karl Birnbaum’un 1909’da “sosyopati” kelimesini kullandığı biliniyor. Sonra, 1930’da Amerikalı psikolog George E. Partridge bu terimi popülerleştirdi ve “psikopat” kelimesinin karşıtı olarak kullandı.

Partridge, bir sosyopatı antisosyal davranış gösteren veya sosyal normlara meydan okuyan birey olarak tanımladı. 1952’de yayınlanan Tanısal ve İstatistiksel El Kitabının (Diagnostic and Statistical Manual – DSM) ilk baskısında, durum sosyopatik kişilik rahatsızlığı olarak tanımlanmıştır. Zamanla isim değişmeye devam etti ve modern DSM baskısı, antisosyal kişilik bozukluğu etiketi altında sosyopatiyi içermektedir.

Özellikleri ve Davranışları

Çoğu sosyopatik olmayan birey, zaman zaman antisosyal özellikler ve davranışlar sergiler. Antisosyal kişilik bozukluğu tanısı, tutarlı bir olumsuz etki üreten sürekli bir davranış modeli gerektirir.

Antisosyal kişilik bozukluğu için standart kriterler şunları içerir:

  • Sosyal normlara veya yasalara uyumda başarısızlık
  • Genellikle kişisel kazanç ya da zevk için ya da bazan belirgin bir neden olmaksızın yalan söylenmesi
  • Dürtüsel davranış ve geleceği planlamada başarısızlık
  • Sinirlilik, saldırganlık ve zayıf öfke yönetimi.
  • Kişinin kendinin ya da başkarının güvenliğini ihmal etmesi
  • Genellikle istihdam ve ilişkileri sürdürmede veya finansal yükümlülükleri yerine getirmede ortaya çıkan problemlerle kendini gösteren sorumsuzluk.

Antisosyal kişilik bozukluğu tanısı koymak için, bir birey en az 18 yaşında olmalıdır ve 15 yaşından önce bu davranışı göstermiş olmalıdır. Antisosyal davranış, sadece diğer bozukluklarla bağlantılı olarak gerçekleşemez. (Örn. Şizofreni)

Sosyopatlar ve Psikopatlar

Sosyopatlar ve psikopatlar arasındaki fark, şartları nasıl tanımladığınıza bağlıdır. Modern dönemde, psikopati ile karşılaştırılabilecek üç farklı sosyopati tanımı vardır:

  • Bazı doktorlar ve bilim insanlarına göre biyolojiden kaynaklanan antisosyal davranış psikopatiyken, çevresel ve sosyal faktörlerin neden olduğu antisosyal davranışlar sosyopatidir.
  • Bazı araştırmacılar sosyopatinin psikopati ile eş anlamlı olduğunu veya daha az şiddetli bir psikopati biçimi olduğunu düşünmektedir. Sosyopatinin bu tanımında, bir sosyopat yalnızca bir tür psikopattır.
  • Kanadalı ceza psikoloğu Robert Hare ise herhangi bir ahlak veya empati duygusu olmayan bir birey psikopat iken; bir sosyopat, çoğunluktan farklı bir hak ve yanlış duygusu olan bir kişidir.

Sosyopatlar Ne Kadar Yaygın?

Sosyopatinin yaygınlığının yorumlanması, değişen tanımlar dolayısıyla karmaşıktır. Bununla birlikte, hangi tanım kullanılırsa kullanılırsın, ender görülen bir durum olmadığı söylenebilir. 2008 tarihli bir Amerikan çalışmasında, örnekleminin yüzde 1,2’si alkol bağımlılığı, şiddet ve düşük zeka ile ilişkili “potansiyel psikopatik” olarak tanımlanmıştır. 2009 yılında yapılan bir İngiliz çalışması, erkek cinsiyet, genç yaş, şiddet, uyuşturucu kullanımı ve diğer zihinsel bozukluklarla ilgili özellikleri ilişkilendirerek yüzde 0.6 oranında bir oran bildirmiştir. Tanı konan antisosyal kişilik bozukluğu alkol veya uyuşturucu bağımlılığı tedavi programlarında, genel nüfustan daha fazladır. Çocukken hiperaktif olan bireylerde daha sık görülür. Antisosyal kişilik bozukluğu, psikiyatri polikliniklerinin yüzde 3’ü ile yüzde 30’u arasında görülmektedir. 2002 tarihli bir literatür taramasında erkek mahkumların yüzde 47’sinin ve kadın mahpusların yüzde 21’inin bu rahatsızlığa sahip olduğu bulunmuştur.

Olası Tedaviler

Sosyopati, antisosyal kişilik bozukluğu ve psikopati tedaviye iyi cevap vermeme eğiliminde olan bozukluklardır. Aslında, bazı çalışmalar tedavinin durumu daha da kötüleştirdiğini göstermektedir. Mayo Clinic’e göre, antisosyal kişilik bozukluğunu tedavi etmek için ABD Gıda ve İlaç İdaresi tarafından onaylanmış ilaç yoktur. Psikoterapi genellikle başarısızdır çünkü birçok sosyopat bir problemi olduğunu kabul etmez ya da değişmeye isteksizdir. Bununla birlikte, eğer bozukluk erken teşhis edilirse (genç yaşlarda), daha uzun vadeli bir sonuç elde etme şansı artar.

Anahtar Noktalar

  • “Sosyopat” terimi popüler olmasına rağmen, sosyopati gerçek bir tıbbi durum değildir.
  • Sosyopatiyle ilişkili özellikler, tanınabilir bir tıbbi durum olan antisosyal kişilik bozukluğunun tanımına en uygunudur.
  • Bir sosyopat empatiden yoksundur; doğru ve yanlışı, toplumsal normları göz ardı eder, dürtüsel olabilir veya aşırı riskler alabilir, sıkça yalan söyler ve başkalarıyla ilişkilerini sürdürmekte güçlük çeker.
  • Çoğu insan bir sosyopatın bazı özelliklerini gösterir. Bu, psikolojik veya tıbbi bir bozukluktan muzdarip oldukları anlamına gelmez. Psikoz ve antisosyal kişilik bozukluğu, tutarlı bir negatif etki üreten bir davranış kalıbı ile karakterizedir.

Yazan: Ph.D. Anne Marie Helmenstine
Çeviren: Gözlem Küçük
Kaynak: thoughtco

Libido Dergisi’nde yayımlanan, Libido Dergisi yazar ve çevirmenlerine ait herhangi bir yazı, çeviri, makale ve haber izin alınmadan basılı olarak ya da internet ortamında kullanılamaz, çoğaltılamaz, yayınlanamaz. İzinsiz kullananlar hakkında hukuki yollara başvurulacaktır. 

Yazar:

Tiyatro Oyunculuk Bölümü lisans; Tiyatro Anasanat Dalı yüksek lisans; Masaryk Üniversitesi Theatre and Media Studies bölümü yüksek lisans mezunu. Yarım kalan doktora sürecinde 2 yıl mesleki metin çevirileri yaptı. Akademik hayatı süresince yurt içi ve yut dışı çalışmalar yaptı. Oyunculuk alanında da ödüllere sahip. Tiyatro, sanat tarihi, sanat felsefesi ve güncel olan her şeyle ilgilenmeye çalışıyor.

Bizi takip edin