Sadistik Kişilik Bozukluğu Nedir?

Sadistik kişilik bozukluğu (SKB), etkilenen bir kişinin başkaları üzerinde sadist, zalim, manipülatif (kendi çıkarları için başkasını kullanan), agresif (saldırgan) ve aşağılayıcı davranış sergilediği bir kişilik bozukluğu türü olarak tanımlanabilir. Şiddet ve istismar, bir sadistin sosyal ilişkilerinin ayırt edici özellikleridir. Bu tip insanlar, diğer insanlara karşı empati ve ilgi yoksunudurlar ve başkalarını incitmek veya küçük düşürmek suretiyle zevk alırlar.

SKB ve anti sosyal kişilik bozukluğunun daha agresif değişkenleri arasında benzerlikler gözlenmiştir. Bununla birlikte, anti sosyal bir kişi normalde eğlenmek için diğer insanlara zarar vermez. Bir bireyin, cinsel doyum ve birine uygulanan dayak ve / veya küçük düşürme gibi sadistik eylemlerden dolayı uyarılmasına neden olduğu durumlarda, SKB ile cinsel sadizm arasında bir bağlantı da olabilir.

Sadizm Nedir?

Sadizm, başkalarının rahatsızlık ya da acı çekmesini izlemekten keyif almayı içerir. Karşıt süreç teorisi, bu kişilerin yalnızca sadist bir şekilde hareket etmediklerini, aynı zamanda sadist eylemlerde bulunmada büyük memnuniyet duyduklarını göstermektedir. Sadist kişiliklere sahip bireyler, tekrarlayan saldırganlık ve merhametsiz davranış vakaları sergileyebilirler. Sadizm ayrıca şiddetle uzun zamandır devam eden bir zihin  meşguliyeti yanı sıra, korkunun taktiksel kullanımı yoluyla kasıtlı olarak insanları çıkarları doğrultusunda yönlendirerek duygusal şiddet kullanımını da içerebilir

Bazı sadist kişiliklerin başkalarına manevi zarar vermekten kaynaklanan zevk ve memnuniyet kazanımları nedeniyle, sadizm eylemi her zaman şiddet veya fiziksel saldırganlık kullanımını gerektirmez. Daha sıklıkla sadist bireyler, agresif sosyal davranışlar sergiler ve / veya başkaları üzerinde güç ve kontrol hissi kazanmak için herkesin içinde başkalarına hakaret etmenin keyfini çıkarırlar

Sadistik Kişilik Bozukluğu Sınıflandırması

Theodore Millon tarafından tanımlanan dört farklı sadist kişilik mevcut. Sadist bir kişi aşağıdaki özelliklerden hiçbirini sergilemediği gibi, birini veya birkaçını birden sergileyebilir de:

Dayatmacı Sadist

Bu kategorideki sadist insanlar, askeri çavuşlar, polis memurları, hapishane gözlemcileri ve üniversite dekanları gibi otoritenin önemli mevkilerinde sıklıkla bulunabilir. Bu kişiler yasaları, kuralları ve düzenlemeleri çiğnediği için onları kontrol etmek, denetlemek ve cezalandırmaktan sorumlu olduklarını düşündükleri bir durumdadırlar.
Aslında onlar kendilerinin ortak çıkarlar için hareket ediyor oldukları görüşüne sahip olsalar da daha kritik, daha derin güdüler tam olarak bundan daha fazlasını içeriyor. Dayatmacı sadistler, normalde kendi otoriter nufuz alanlarında veya genel olarak toplum içinde kurallara uymayan kişileri ararlar ve böyle yaparak bireysel bir davaya verebilecekleri en kötü cezaları uygularlar. Dayatmacı sadistler toplum tarafından seçildiyse ya da  örneğin hapishane ya da polis personeliyse, eylemleri haksız sayılmıyor ve başkalarını hakimiyeti altına almak, yok etmek veya mağdur etmek için daha büyük bir özgürlüğe sahip oluyorlar. Bu kişilerin adil olması beklenir, ancak onların genel kişilikleri şiddetli ve sadist davranışlarını tetikleyen duygularına sınır koyamaz.  Başkalarını ne kadar çok cezalandırır ve hakimiyeti altına alırlarsa o kadar fazla güçlü ve memnun hissederler. Bu eylemlerin daha fazlası sayesinde, onların benliklerini geliştiren kendi öz imajlarının (benlik saygısı) doğruluğu desteklenmiş olur. Dayatmacı bir sadistin diğer kişileri hakimiyet altına almaktan ve cezalandırmaktan alabileceği zevk, onların davranışlarını durduramayacakları ve gerçeklik konusunda tüm bilinçlerini kaybedebilecekleri ölçüde  bir öforik (yoğun coşkuyla birlikte yaşanan büyüklük duyguları içinde olan) zehirlenme düzeyine ulaşabilir. Ancak bu, olumsuz bir tepkiye neden olmaz çünkü onların eylemleri hakimiyet kuracakları yasal yetkiler çerçevesinde değerlendirilir ve onlar gündelik durumlarda normal davranırlar.

Agresif Sadist

Bu sadist kişilik özelliklerine sahip insanların, güncel hayatlarında hayal kırıklığına uğramış ya da engellenmiş (hakkı yenmiş) oldukları için, önceden tahmin edilemeyecek kadar şiddetli olduğu bilinmektedir. Aşağılanmış ve / veya umutsuz hissettiklerinde kontrollerini kaybederler ve maruz kaldıklarını hissettikleri şiddetle reddetme ve kötü muamele için cezalandırma peşinde koşarlar. Bu şiddet davranışları, başkaları, özellikle de aile üyeleri üzerinde ve kontrol edilemeyen öfke ile korkunç saldırılar ve öfke nöbetleriyle ifade edilir. Normalde, agresif sadistler belli durumlarda aniden tehdit altında hissederler ve başkalarını aniden değişen davranışla şok ederler. Bu sadistler genellikle öfkeli veya somurtkan bir şekilde hareket etmez ve sonuç olarak onları neyin tetikleyeceğini bilmek zordur. Serbest bırakılan şiddet neredeyse her zaman belirli bir kişiye yönelse de, öncelikle sadistin kendisinin içinde tuttuğu bastırılmış duygular için bir duygusal serbest bırakma şekli olarak işlev görür.

Despot (Tiranik) Sadist

Bu sadist kişilik türü, başkalarına gaddarca davranma ve tehdit etme davranışlarından gerçekten zevk alıyor gibi görünen tüm alt tiplerden daha zalim ve korkutucu olarak addedilir. Görünen o ki, boyun eğmeyen mağdurlarını korkudan sinmeye ve  itaat etmeye zorlamak onlara özel  bir tatmin hissi verir. Bu tür SKB, agresif sadiste bir ölçüde benzer. Ancak, despot sadistler eylemlerinde daha sistemli ve çok dikkatlidirler.  Agresif sadistler gibi bastırılmış hayal kırıklıklarını serbest bırakmaya çalışmazlar, ancak şiddeti, korku ve yıldırma için ilham kaynağı olarak kullanmayı amaçlarlar. Agresif sadistlerle despot olanlar arasındaki bir diğer önemli fark, despot sadistlerin kurbanlarını, saldırıya uğradıklarında ayakta kalmamaları ve savaşmamaları için oldukça dikkatli seçmeleridir. Despot sadistlerin normalde düşük benlik saygısı ve dünyadan gizlemeye çalıştıkları çeşitli iç güvensizlikleri vardır. Bunu yapmak ve üstün hissetmek için, başkalarını davranışlarıyla kontrol altına alırlar.

İradesiz Sadistler

Bu tür sadistler son derece güvensiz oldukları ve korkaklar gibi davrandıkları için diğer üç türün tam tersidir. Bu insanlar gerçek tehdidi önceden tahmin edip ona göre davranırlar, düşmanca fikirlerini planlarlar ve antagonistleri  (karşıt kişileri) zorla durdurmayı ummak ve başka bir sorunu ortaya koymak suretiyle ilk darbeyi indirirler. Bu sadistler pek çok şeyden korkmalarına rağmen, stres zamanlarında düşmanlarına korkularını zorla kabul ettirmeye çalışırlar. İradesiz sadistler, korkutucu ya da ödlek olmadıklarını anlatmak için, onların iç hislerini yönetmelerine ve kendilerini nasıl hissettiklerinin tersini gösterebilmelerine olanak tanıyan agresif düşmanlıktan yararlanırlar. Onların kişisel tarzları karşıt-fobik (korkunç durumlara düşme korkusu) olarak, kişisel korkularını kontrol etmenin yanı sıra, öz güvenlerinin ve mahremiyetlerinin sahte aurasını yönlendirme ve yayma olanağı sağlayan bir aldatmaca olarak adlandırılabilir. İradesiz sadistler, sahip oldukları iç durumları hakkında bir reddetme hali içinde yaşama imkânı tanıyan, kendine karşı cephe oluşturan günah keçileri bile arayıp bulurlar

Diğer sadist kişilik türleri munzevi-sadistler, narsisistik sadistler, vb olarak sayılabilir.

Sadist Kişilik Bozukluğunun Nedenleri

SKB’ye yakalanan insanlar için açık ve net nedenler yoktur. Bazı teoriler, bir kişinin yetiştirilme yöntemlerinin, kişinin sadist bir kişilik geliştirip geliştirmeyeceğini belirlemede önemli bir rol oynadığını gösteriyor. Bununla birlikte, biyolojik faktörler de belirli bir rol oynayabilir. Çoğu kuram yaygın olarak, sadist davranışın aslında bir insanın genel yetiştirilme tarzına bağlı olduğuna işaret eder. Çocukluk döneminde veya cinsel gelişimin erken evrelerinde yaşanan olumsuz deneyimler, SKB gelişim riskini önemli ölçüde artırabilir.  Sadizm ya da sadist kişilik, bir kişi tarafından şartlandırma yoluyla bile gelişebilir. Diğer insanların veya hayvanların manevi ızdırabı ve mutsuzluğu ile bağlantılı belirli bazı uyarıcıların, mutlulukla veya cinsel doyumla sürekli bir bağlantısı, sadizm veya sadomazoşizme yol açabilir.

Şu anda, bu psikolojik bozukluğun neden olduğu genetik faktörler veya kalıtım hakkında fazla bilgi yoktur.

Diğer Kişilik Bozukluluklarıyla Eşzamanlı Olarak Sadist Kişilik Bozukluğu

SKB ‘nin çeşitli diğer kişilik bozukluklarına sıklıkla eşlik ettiği keşfedilmiştir. Araştırmalar bu psikopatoloik bozukluk biçiminin diğer psikopatolojik bozukluk formlarıyla eş zamanlılık (eş tanı, eşlik etme) boyutunun en üst düzeyde bir bozukluk olduğunu ortaya koyuyor. Bununla birlikte, sadizm, normalde diğer psikopati bozukluklarını göstermeyen insanlarda da görülmüştür. Bir kişiyi SKB’nin yanında etkilediği sıkça görülen belirli bir kişilik bozukluğu, davranış bozukluğudur. Bazen, narsistik kişilik bozukluğu ve anti-sosyal kişilik bozukluğu SKB tanısı konan kişilerde de bulunur.

Sıklıkla sadist formla aynı anda var olan diğer psikopatik bozukluklardan bazıları şunları içerir:

  • Depresyon
  • Bipolar bozukluk
  • Sınır kişilik bozukluğu
  • Panik bozukluklar
  • Kendi kendini engelleyen kişilik bozukluğu
  • Obsesif kompulsif bozukluk
  • Histriyonik kişilik bozukluğu
  • Pasif agresif davranış

Araştırmalar, alkolizm gibi diğer hastalık türlerinin SKB ile karıştıklarında genellikle daha yüksek eş tanı oranına sahip olduğunu ortaya koyuyor.

SKB’nin diğer psikopatik bozukluklarla birlikte yüksek bir eş tanıya sahip olması, bu durumun diğer kişilik bozukluklarından ayırt edilmesinin zor olmasından kaynaklanmaktadır. Özellikle bu nedenle SKB artık DSM’de (The Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders: Zihinsel Bozuklukların Teşhisi ve İstatistik El Kitabı) sayılmasa da, sadizm içeren diğer zihinsel durum biçimleri (cinsel sadizm gibi) DSM’de hala bulunabilir.

Sadist Kişilik Bozukluğu Belirtileri

Bir kişinin belirli davranış kalıplarını görüntülerken SKB ‘ye sahip olduğu söylenir.

  • Sadist bir birey, insanları diğerlerinin huzurunda kasten aşağılamaktan çekinmez. Diğer insanlara verdiği utanç ve rezillik, onu hayattan daha büyük hissettirir ve son derece önemlidir.
  • Diğer kişinin bir öğrenci, çocuk, mahpus ya da hasta olmasına bakılmaksızın, tüm insanları kendi kontrolünde tuttuğunu düşünür ve onlara kaba ve sert bir yaklaşımla davranır. Bir ilişki içinde kazanmayı umduğu şey, tartışmasız baskınlıktır. Serbest kalmaya çalışan herkes acımasız, duyarsız bir tavırla ele alınır.
  • Sadist bir birey alelade bir hedefe ulaşmak için herhangi bir amaç gütmeksizin veya belirgin bir gerekçe olmaksızın yalan söyleyerek başkalarına eziyet etme veya zarar verme zevkini bulur. Böyle başkalarına zarar verme eylemi onu mutlu ve yenilmez hissettirir.
  • Normal bir kişiden farklı olarak, sadist bir kişi işini yaptırmak için diğerlerini korkutur ve şiddet kullanarak yıldırır.
  • Sık sık diğer insanların özgürlüğüne yakın bir ilişki dahilinde kısıtlama getirir. Örneğin, bir eşin evin binasını tek başına terk etmesine izin verilmeyebilir veya genç kızın çeşitli toplumsal işlevlere katılmasına izin verilemez. Kişinin kontrol doğası, başkalarının kendi fikrini savunmasını zorlaştırır. Sadist bir kişi, onun sözü sanki son ve kesin yasaymış gibi davranır. Bu nedenle, başkalarına çirkin ve anlamsız görünse bile, sözüne itaat edilmelidir.
  • Sadist bir birey şiddetin, dövüş sanatlarının, silahların, yaralanmaların, işkencenin veya ölümün her biçimiyle son derece büyülenir. O içsel katil içgüdüsünü, “eğitim” gibi sosyal açıdan kabul edilebilir çeşitli yöntemlerle olduğu kadar, acımasız krallar ya da Hitler gibi diktatörler gibi tarihi figürlerini takdir ettiğini belirterek kanalize eder.
  • Herhangi bir ilişki biçiminde egemenliğini kurmak için şiddet ya da zulüm kullanmaktan çekinmez. Ana hedef, bir birey veya durum üzerinde tam ve kesintisiz kontrol sağlamaktır.

Sadist Kişilik Bozukluğu Tanısı

Bu durum sadece Amerikan Psikiyatri Birliği’nin Zihinsel Bozuklukların Teşhis ve İstatistiksel El Kitabı’nın (American Psychiatric Association’s Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders  DSM-III-R) gözden geçirilmiş 3. baskısının ekinde yer almıştır. DSM’nin mevcut baskısına dahil değildir; yani, DSM-IV bu nedenle artık uygun bir teşhis kategorisi olarak düşünülmemektedir. Bununla birlikte, bu durum hala araştırmacılar tarafından akademik ve tıbbi amaçlar için incelenmektedir.

Başka bir psikolojik durumda  olduğu gibi, SKB, bir psikoterapist tarafından bir hastaya zihinsel durumuyla ilgili çeşitli soruların yanı sıra, çeşitli eylem ve davranışların nedenlerini sorarak teşhis edilir. Herhangi bir hormonal veya kimyasal dengesizlik olup olmadığını görmek için belirli kan testleri yapılabilir. Beyindeki anatomide bu şiddetli veya acımasız davranışın nedenini gösterecek herhangi bir anormallik olup olmadığını kontrol etmek için tomografi taramaları yapılabilir.

Sadist Kişilik Bozukluğu Tanı Kriterleri

SPD tanısı için DSM-III-R kriterleri aşağıdaki gibidir

  1. Erken yetişkinlikte başlayıp en az 4 öğenin tekrarlanmasıyla ortaya çıkan, despot, agresif ve aşağılayıcı davranışın yaygın bir modeli:
  • Soygun amacıyla birini çarpmak gibi yalnızca kişilerarası olmayan bir hedefe ulaşmak için değil, bir ilişkide hakimiyet kurmak için şiddet ya da fiziksel eziyet kullanımı,
  • Başkalarının önünde küçük düşmüş veya aşağılanmış insanlar
  • Disiplin adı altında (örneğin, bir çocuk, tutuklu, öğrenci veya hasta gibi) kendi gözetimi altındaki birisine sert bir şekilde davranış sergileme
  • Başkalarının fiziksel veya psikolojik acılarından, hatta hayvanlarınkiler dahil, zevk alma veya bunlardan etkilenme.
  • Yalnızca belirli bir hedefe ulaşmak değil de başkalarına, zarar vermek ya da onlara acı çektirmek için yalan söyleme
  • Başkalarının, yapmak istedikleri şeyleri yapmak için gözdağı verme veya terör kullanımı
  • Yakın bir ilişki içinde diğer insanların özerkliğini kısıtlama
  • Şiddet, dövüş sanatları, silahlar, yaralanmalar ve / veya işkenceye karşı hayranlık duyma
  1. Listelenen bu davranış kalıpları yalnızca bir kişiye yönelik değildir ve yalnızca cinsel uyarılma (yani cinsel sadizm) elde etmek için yapılmış değildir.

Sadist Kişilik Bozukluğu Ayırıcı Tanı

Belirtileri SKB ile örtüşebilecek bir takım psikolojik bozukluklar vardır. Dolayısıyla, bir klinik tedavi uzmanı kesin bir teşhis bulabilmek için, onu bu tip durumlardan ayırmalıdır. SKB’ nin ayırıcı tanısı, semptomlarını aşağıdaki bozukluklardan ayırmaktır:

  • Şizoid Kişilik Bozukluğu
  • Paranoid Kişilik Bozukluğu
  • Antisosyal Kişilik Bozukluğu
  • Şizotipal Kişilik Bozukluğu
  • Bazı genel tıbbi durumların neden olduğu kişilik değişiklikleri
  • Kronik madde kötüye kullanımı ile bağlantılı olarak gelişebilecek semptomlar

Sadist Kişilik Bozukluğu Tedavisi

Bir SKB hastasının tedavisi uzun zaman alabilir. İnançlar, başa çıkma mekanizmaları ve davranış kalıpları oluşturma gibi birkaç yıl süren kişilik özelliklerini değiştirmek gerekir ve şu var ki bunlar çok yavaş değişebilir. Değişiklikler normal olarak bazı öngörülebilir dizide görülür ve bunları kolaylaştırmak için çeşitli tedavi yöntemleri gereklidir.

Depresyon ya da anksiyete (kaygı) gibi belirtiler, yakın çevredeki stresin azaltılmasıyla hızla giderilebilir. Saldırganlık, pervasızlık, güven yoksunluğu, sosyal izolasyon, öfke patlaması veya şiddet nöbetleri gibi davranışlar birkaç ayda kademeli olarak değiştirilebilir. Davranış düzeltme terapisi ve grup terapisi, bazen bir gündüz bakım modelinde veya konut ortamında tasarlandığında etkinlik gösterebilir. Aile terapisine veya çeşitli kendi kendine yardım gruplarına katılım, bir bireyin sosyal olarak istenmeyen davranış kalıplarını değiştirmesine yardımcı olabilir.

Psikoterapi ve Danışmanlık

Tedavi bir kişilik bozukluğu türüne göre farklılık gösterse de, herkes için bazı genel ilkeler geçerlidir. Aile üyeleri, bir hastanın inatçı düşüncelerini veya davranışlarını azaltabilecek ya da güçlendirecek şekillerde hareket edebilecektir. Dolayısıyla, düşünceli katılımları, hastayı düzgün bir şekilde iyileştirmede genellikle gerekli hale gelir.

İlaçla Tedavi

İlaç tedavisi ve ilaçların sınırlı yararları olabilir. Onlar istismar veya intihar girişimleri için de kullanılabilirler. İlaçlar, sadist zihniyetin yanında depresyon ve kaygı belirtileri ortaya çıktığında, orta derecede etkili olabilir. Genel iyileşmeyi kolaylaştırmak için reçeteli ilaçlarla birlikte kendi kendine muayene gereklidir.

Sadist Kişilik Bozukluğu Prognoz (Hastalığın Sonucunu Tahmin)

SKB’ nin sonucu uygun tedavi ile genelde pozitiftir. Bununla birlikte, tedavinin etkilerinin belirginleşmesi birkaç yıl alabilir. Psikolojik rahatsızlıklar iyileşmek için zaman alır ve ilerleme oranını belirlemek için hastaların durumunun yeniden değerlendirilmesi gerekebilir. Her bireyin ihtiyaçları farklı olabileceğinden tedavi prosedürleri her hasta için tam olarak aynı olmayabilir.

(Bu bilgi hxbenefit tarafından sağlanmaktadır ve doktorunuzun veya sağlık uzmanınızın tıbbi tavsiyelerinin yerini alması amaçlanmamıştır. Belli bir sağlık durumu hakkında tavsiye için lütfen sağlık uzmanınıza danışın.)

Çeviren: Jülide Yapıcı
Kaynak:  hxbenefit

Libido Dergisi’nde yayımlanan, Libido Dergisi yazar ve çevirmenlerine ait herhangi bir yazı, çeviri, makale ve haber izin alınmadan basılı olarak ya da internet ortamında kullanılamaz, çoğaltılamaz, yayınlanamaz. İzinsiz kullananlar hakkında hukuki yollara başvurulacaktır.

Yazar:

Libido Dergisi, psikanaliz, felsefe ve insan bilimleri alanlarında makale, deneme ve çevirileri içeren iki aylık bir psikanaliz dergisidir. Genel okur-yazar kitlede psikanaliz kuramlarına duyulan ilgilinin artması, psikanalizin yaygınlaşmasını amaçlamaktayız. Psikanaliz kuramlarına duyulan ilginin gelişmesi amacıyla farklı psikanaliz akımları hakkında en tutarlı akımları ve bilgileri okuyucu ile buluşturarak dergimizi ve psikanaliz hakkındaki Türkçe yazıları geliştirmeye çalışmaktayız.